بلندپروازی با هوش مصنوعی

«به غرب فرار کن» را بیش از آنکه بتوان فیلمی کامل دانست، باید به‌عنوان آزمونی بلندپروازانه برای سنجیدن ظرفیت هوش مصنوعی در دل یک روایت اکشن و دلهره‌آور دید؛ آزمونی که در بعضی لحظات واقعاً جسورانه است و در بعضی لحظات دقیقاً محدودیت ابزاری را که به آن تکیه کرده آشکار می‌کند. کانگ یون-سانگ از همان ابتدا نمی‌خواهد هوش مصنوعی را پشت چند نمای کوتاه یا ترفند تبلیغاتی پنهان کند. حضور فرشته‌های مرگ خیلی زود امضای این تصمیم را روی تصویر می‌گذارد و فیلم از همان‌جا وارد زمینی می‌شود که هنوز قواعد تثبیت‌شده‌ای ندارد.

در نخستین مواجهه با این موجودات، نتیجه حتی غافلگیرکننده است. چهره‌ها با دقتی ساخته شده‌اند که در نگاه اول خلل جدی به تجربه‌ی تماشا وارد نمی‌کنند. اولین قبض روح نیز نشان می‌دهد سازندگان صرفاً به تولید یک تصویر ثابت فکر نکرده‌اند و برای حرکت، تغییر وضعیت بدن و نسبت موجود با فضای اطراف هم تلاش کرده‌اند. در این مرحله هوش مصنوعی هنوز خودش را به‌عنوان «مشکل» تحمیل نمی‌کند و می‌توان پذیرفت که فیلم می‌خواهد از یک ابزار تازه برای گسترش دامنه‌ی جلوه‌های ویژه استفاده کند.

اما همین‌جا پرسش اصلی شکل می‌گیرد: تفاوت این تصویر با یک طراحی کامپیوتری انسانی یا حتی چهره‌پردازی مکانیکی چیست؟ مسئله صرفاً این نیست که کدام روش ارزان‌تر یا سریع‌تر است. طراحی شخصیت زمانی تأثیرگذار می‌شود که تصمیم‌های مشخصی درباره‌ی فرم صورت، جنس پوست، وزن بدن، نوع حرکت، واکنش به ضربه و رابطه‌ی فیزیکی با جهان اطراف پشت آن وجود داشته باشد. در بسیاری از فرشته‌های مرگ «به غرب فرار کن» چنین تصمیم‌هایی جای خود را به چیزی می‌دهند که بیشتر شبیه اجرای دقیق یک پرامپت است.

این تفاوت در همان شفافیت خاص چهره‌ها دیده می‌شود. تصویر تمیز است، جزئیات دارد و حتی از نظر نور و بافت می‌تواند در نگاه اول قابل‌قبول باشد، اما چیزی در آن بیش از اندازه صیقلی و بی‌ردپاست. انگار دست طراح پشت شخصیت حضور ندارد. موجود به‌جای اینکه ساخته شده باشد، «درخواست» شده است. همین فاصله باعث می‌شود فرشته‌های مرگ هرچقدر هم در نگاه اول چشمگیر باشند، به‌سختی همان ماندگاری یک کاراکتر طراحی‌شده را پیدا کنند.

وقتی فیلم به درگیری فرشته‌ها در محوطه‌ی معبد می‌رسد، این ضعف دیگر قابل پنهان‌کردن نیست. هوش مصنوعی در طراحی یک پرتره یا حتی حرکت محدود می‌تواند نتیجه‌ای نسبتاً تمیز تولید کند، اما وقتی چند بدن باید هم‌زمان حرکت کنند، با یکدیگر برخورد داشته باشند، جهت عوض کنند، ضربه بزنند و وزن خود را به فضا منتقل کنند، تصویر شروع به از دست دادن انسجام می‌کند. مشکل فقط «نرم نبودن» حرکت نیست؛ مسئله این است که بدن‌ها وزن ندارند.

در یک صحنه‌ی اکشن خوب، حتی اغراق‌آمیزترین حرکت‌ها باید از نوعی منطق فیزیکی پیروی کنند. ضربه باید مقاومت ایجاد کند، بدن باید از تماس تأثیر بگیرد و فاصله، سرعت و جهت باید قابل حس باشند. در اینجا اما گاهی با موجوداتی روبه‌رو هستیم که حرکاتشان بیشتر شبیه اجرای فرمانی نوشته‌شده است تا طراحی‌شده. به همین دلیل صحنه‌ای که باید نمایش قدرت فناوری باشد، تبدیل به جایی می‌شود که فاصله‌ی آن با جلوه‌های ویژه‌ی انسانی و طراحی سنتی بیشتر از هر جای دیگر دیده می‌شود.

با این همه، جسارت کانگ یون-سانگ را نمی‌شود نادیده گرفت. او یکی از اولین فیلم‌سازانی است که تلاش کرده هوش مصنوعی مولد را نه در حاشیه، بلکه در مرکز یک روایت اکشن و هیجان‌انگیز امتحان کند. این تجربه هنوز پر از نقص است، اما ارزشش در همین آزمون و خطاست. سینما همیشه بخشی از مسیر تغییرات تکنولوژیک خود را از فیلم‌هایی عبور داده که نتیجه‌ی نهایی‌شان الزاماً کامل نبوده، اما امکان تازه‌ای را برای تولید تصویر امتحان کرده‌اند.

مشکل اصلی «به غرب فرار کن» برای من جایی آغاز می‌شود که این آزمون تکنولوژیک از خود فیلم مهم‌تر می‌شود. پیش از ورود به جهان میانه، داستان ظرفیت زیادی دارد. چند شخصیت مختلف در اطراف جوانی جمع شده‌اند که در سطح جهانی قمار غیرقانونی راه انداخته و همه به شکلی چشم به پول او دارند. مراسم تشییع به‌جای معرفی مستقیم، این آدم‌ها را از چند زاویه کنار هم می‌گذارد و از همان ابتدا احساس می‌کنیم همه‌چیز آماده‌ی یک درگیری بزرگ است.

این ورودی می‌توانست به‌راحتی با چند سکانس بیشتر بسط پیدا کند. انگیزه‌ها، دشمنی‌ها، طمع و نسبت هرکدام از این آدم‌ها با شخصیت مرکزی می‌توانستند جان بگیرند و وقتی حادثه رخ می‌دهد، ورودشان به جهان میانه وزن بیشتری داشته باشد. اما فیلم به‌خاطر زمان کوتاه و شاید به‌دلیل تمرکزی که روی نمایش ظرفیت هوش مصنوعی دارد، این بخش را خیلی فشرده رد می‌کند. دو تصادف رخ می‌دهند و روایت پیش از آنکه واقعاً شخصیت‌هایش را بسازد، آن‌ها را به مرحله‌ی بعدی هل می‌دهد.

اینجاست که تفاوت میان «طرح داستانی» و «فیلم» خودش را نشان می‌دهد. طرح اولیه جذاب است: آدم‌هایی که همه درگیر پول و منفعت‌اند، ناگهان در مرزی میان زندگی و مرگ گیر می‌افتند. چنین موقعیتی به‌سادگی می‌تواند روابط قبلی را وارونه کند، اتحادهای تازه بسازد و شخصیت‌ها را مجبور کند با چیزی فراتر از طمع اولیه‌شان روبه‌رو شوند. اما «به غرب فرار کن» بیشتر این امکانات را معرفی می‌کند تا اینکه آن‌ها را واقعاً به کار بگیرد.

ورود به جهان میانه از بهترین بخش‌های فیلم است. کانگ یون-سانگ برای ساختن این فضا سراغ دنیایی کاملاً متفاوت نمی‌رود. همان شهر باقی مانده، اما آدم‌های زنده از آن حذف شده‌اند و ارواح سرگردان درون آن حرکت می‌کنند. این تصمیم ساده باعث می‌شود برزخ بیشتر شبیه ادامه‌ی واقعیت باشد تا یک قلمرو کاملاً جدا. نوعی معاد جسمانی در همان جغرافیای قبلی شکل می‌گیرد؛ شخصیت‌ها هنوز در شهر خودشان هستند، اما دیگر به جهان زنده‌ها تعلق ندارند.

تغییر رنگ و خالی‌شدن شهر نیز در ابتدا به ایجاد تنش کمک می‌کند. فیلم برای چند دقیقه حس خوبی از بیگانگی می‌سازد؛ فضای آشنا سر جای خودش است، اما حضور انسان‌های زنده از آن حذف شده و همین خلأ، شهر را ناآشنا می‌کند. اینجا هنوز هیجان از خود موقعیت می‌آید، نه از نمایش موجودات یا درگیری‌های بزرگ.

اما فیلم خیلی زود دوباره شیفته‌ی همان چیزی می‌شود که می‌خواهد آزمایشش کند. به‌جای اینکه جهان میانه را گسترش دهد، قوانینش را روشن‌تر کند یا نسبت شخصیت‌ها را در این وضعیت تازه عمیق‌تر بسازد، انرژی زیادی صرف نمایش فرشته‌ها و درگیری‌های ماورایی می‌شود. جهان تازه‌ای که می‌توانست تبدیل به بستر اصلی داستان شود، عملاً در حد معرفی باقی می‌ماند.

این همان جایی است که زمان حدود یک‌ساعته‌ی فیلم علیه خودش کار می‌کند. «به غرب فرار کن» نه فقط کوتاه است؛ ساختار آن هم احساس یک اثر کامل را نمی‌دهد. حتی برای یک اپیزود سریالی نیز بیش از اندازه شبیه مقدمه است. شخصیت‌ها معرفی می‌شوند، جهان میانه معرفی می‌شود، تکنیک بصری معرفی می‌شود و چند برخورد شکل می‌گیرد، اما درست در لحظه‌ای که انتظار داریم فیلم تازه وارد بدنه‌ی اصلی داستان شود، به پایان نزدیک می‌شویم.

به همین دلیل نمی‌توان از فیلم انتظار شخصیت‌پردازی عمیق داشت، اما مشکل این است که خود فیلم هم تعهد چندانی به نزدیک‌کردن ما به آدم‌هایش نشان نمی‌دهد. همه‌چیز در خدمت حرکت سریع به مرحله‌ی بعدی است. شخصیت‌ها بیشتر کارکرد دارند تا زندگی. ما می‌دانیم چه کسی دنبال پول است، چه کسی با دیگری در تضاد قرار دارد و چه کسی قرار است در جهان میانه نقش مهم‌تری پیدا کند، اما کمتر فرصتی داریم که واقعاً با آن‌ها همراه شویم.

این موضوع درباره‌ی خود جهان نیز صدق می‌کند. اگر قرار است شهر خالی از انسان‌های زنده و پر از ارواح سرگردان باشد، این وضعیت باید به‌تدریج قواعد، خطرها و منطق خودش را پیدا کند. اما فیلم بیشتر شبیه کسی رفتار می‌کند که در را باز کرده، منظره‌ی تازه‌ای نشان داده و قبل از اینکه اجازه دهد داخل آن قدم بزنیم، سریع به سراغ نمایش بعدی رفته است.

در نتیجه پایان فیلم بیشتر از آنکه پایان یک قوس روایی باشد، توقف در پایان یک معرفی است. ما نه با نتیجه‌ی یک سفر مواجهیم و نه حتی با بسته‌شدن مرحله‌ی اول یک بحران. آنچه تمام می‌شود بیشتر جلسه‌ی معرفی جهان و تکنیک مورد علاقه‌ی فیلم‌ساز است. اگر ادامه‌ای در کار باشد، می‌توان این اثر را به‌عنوان پیش‌درآمدی برای مجموعه‌ای بزرگ‌تر پذیرفت. اما اگر هیچ فیلم دیگری ساخته نشود، «به غرب فرار کن» بیشتر به‌عنوان نمونه‌ی آزمایشی استفاده‌ی گسترده از هوش مصنوعی در یک روایت اکشن باقی خواهد ماند.

نکته‌ی مهم این است که پتانسیل خود داستان هنوز از بین نرفته. برخلاف بسیاری از آثار تکنولوژی‌محور که پس از کنارزدن جلوه‌های بصری چیزی برای عرضه ندارند، اینجا واقعاً می‌توان پایه‌ی یک فیلم جذاب‌تر را دید. همان آدم‌های طمع‌کارِ ابتدای داستان، جهان خالی از زندگان، فرشته‌های مرگ و موقعیت میان زندگی و مرگ می‌توانند در یک روایت بلندتر روابط پیچیده‌تری بسازند و از سطح نمایش تکنیک عبور کنند.

کانگ یون-سانگ پیش‌تر نشان داده که در سینمای ژانری می‌تواند روایت نسبتاً ساده‌ای را با تعداد زیادی شخصیت، اکشن و کمدی کنترل کند. «به غرب فرار کن» هنوز آن تسلط را در شکل کاملش ندارد، نه به این دلیل که فیلم‌ساز ناگهان روایت را فراموش کرده، بلکه چون این بار بخش بزرگی از توجهش صرف آزمودن ابزاری شده که خودش هنوز در مرحله‌ی آزمون و خطاست.

هوش مصنوعی در این فیلم همزمان نقطه‌ی قوت و نقطه‌ی ضعف است. بدون آن شاید اصلاً چنین پروژه‌ای با این مقیاس شکل نمی‌گرفت، اما حضور گسترده‌ی همان ابزار باعث شده بعضی شخصیت‌ها و صحنه‌های اکشن از وزن و طراحی انسانی فاصله بگیرند. وقتی تکنولوژی در خدمت فضاست، نتیجه می‌تواند جذاب باشد؛ وقتی خودش تبدیل به مرکز نمایش می‌شود، فیلم شروع به شبیه‌شدن به ویترینی برای امکانات آن می‌کند.

«به غرب فرار کن» در نهایت بیشتر وعده می‌دهد تا تحویل بدهد. وعده‌ی جهانی بزرگ‌تر، شخصیت‌هایی که هنوز وقت رشد پیدا نکرده‌اند، درگیری‌هایی که می‌توانند جدی‌تر شوند و تکنولوژی‌ای که احتمالاً در چند سال آینده بسیار پخته‌تر خواهد شد. جسارت تجربه‌کردن قابل احترام است، اما جسارت به‌تنهایی جای فیلم کامل را نمی‌گیرد.

اگر ادامه‌ای ساخته شود، شاید روزی به این یک ساعت به‌عنوان فصل صفر یک مجموعه‌ی جذاب نگاه کنیم. اگر نه، این اثر بیشتر سندی از مقطعی خواهد بود که سینما تازه داشت یاد می‌گرفت چگونه با هوش مصنوعی تصویر بسازد؛ زمانی که هنوز می‌شد تفاوت میان «طراحی‌شدن» و «پرامپت‌شدن» را در هر حرکت و هر چهره دید.