تیم برتون و خلق اثر هنری

«تیم برتون» یکی از خط معیارهای قدرتمند در سینمای جهان است. او فیلمسازی است که تاریخ دلهره می‌داند، تاریخ کمدی می‌داند و در نهایت خالق دنیاهایی است که فقط‌و‌فقط مخصوص خودش است. تیم برتون در طول دوره‌ی فیلمسازی خود گاه از طریق دلهره-کمدی‌ها اثری را خلق کرده، گاه از طریق موزیکال‌ها، گاه از طریق آثار کمیک‌بوکی و بلاک‌باستری همچون اولین شروع قدرتمند بتمن در هالیوود که آن خاصیت نوآریسم را در خود داشت و در نهایت گاه از طریق زندگی‌نامه‌ها و در نهایت انیمیشن‌ها دست به خلق یک اثر هنری می‌زند. مواجهه‌ی تیم برتون با مرگ یکی از زیباترین خصوصیات سینمای این فیلمساز است. او در فیلم «بیتل‌جوس» برای اولین بار مخاطب را در معرض آن دنیای فانتزی‌گونه‌ای قرار می‌دهد که با لحنی کاملاً کمدی‌گونه از میان دالان‌های تاریک فوبیای انسان، یعنی مرگ، می‌گذرد.

اولین نکته‌ای که در این فیلم زیبا به چشم می‌آید تسلط آقای برتون روی روایت است. او با زیرکی دنیای کلیشه‌ای را که مخاطب در سینمای دلهره تجربه کرده برعکس جلوه می‌دهد. تا پیش از این با کاراکترهایی حقیقی مواجه بودیم که فقدان، سوگ، حضور ارواح و در نهایت تقابل با دنیای پس از مرگ آن‌ها را در بر می‌گرفت. اما در فیلم بیتل‌جوس با زوجی با نام‌های «آدام» و «باربارا» مواجه هستیم که این مرزها را در هم می‌شکنند و مخاطب را از زاویه‌دید مردگان با دنیای زندگان مواجه می‌کنند. این انتخاب باعث می‌شود تیم برتون برای وارد کردن مخاطب به دنیای فانتزی‌اش دیگر هیچ محددیتی نداشته باشد؛ از برزخ‌گونه‌ای چون تابلوهای سالوادور دالی تا اتاق انتظار آخرت و در نهایت بازی کلامی و فرمی زیبا با اصطلاح «جن‌گیری» در دنیای مردگان.

تیم برتون در روایت خود به این هم بسنده نمی‌کند و مخاطب را درگیر زندگی دختر نوجوانی با نام «لیدیا» می‌کند که میل به خودکشی در او فوران می‌کند. او لیدیا را با زوج جوانی که همه‌ی جهانی که اکنون دارند خانه‌اشان است مواجه می‌کند و در نهایت از دل این مواجهه رأسی دیگر به کاراکترهای اصلی روایت اضافه می‌شود. بازی تیم برتون با استوری‌بورد و خلق کاراکترهایی که از آن زمان تا کنون برای هر مخاطبی کالت شده‌اند گویی زیباترین بازی سینمایی است. در هر کدام از آثار برتون که گذر کنیم گویی با دنیایی مواجه هستیم که حتی اگر قراردادی از سوی یک ابرکمپانی باشد باز هم روح تیم برتون را در خود دارد؛ نمونه‌ی آن سیاره‌ی میمون‌ها یا دو فیلم بتمن و اولین حضور جوکر با آن خنده‌ی دهشتناک‌اش.

فیلم «بیتل‌جوس» را اگر از منظر تاریخی بنگریم، هم شروع قدرتمند برتون در سینماست و هم آغازی برای نگاهی خلاقانه در ترکیب سینمای دلهره و فانتزی است. این فیلم برزخی بین دلهره‌های ماورایی و فانتزی‌های کمدی‌گونه است که پس از آن فقط و فقط در دنیای تیم برتون می‌توانستند به همگونی متناسبی برسند؛ دنیایی که پس از این اثر «عروس مردگان»، «ادوارد دست‌قیچی»، «سویینی‌تاد»، «سایه‌های تاریک» و غیره را در خود جای داد. تیم برتون بدون شک یکی از منعطف‌ترین راویان سینما است که محدودیتی ژانری در دنیای او وجود ندارد.