روایت فوکوآ از برده‌داری در ساختار اکشن

«آنتوآن فوکوآ» بی‌شک یکی از بهترین کارگردان‌های اکشن طی دو دهه‌ی اخیر است. آثار او در سینمای سرگرمی علاقه‌مندان بسیاری دارند. او گاه در اوج خود است و گاه همچون فیلم آخرش، «نامحدود»، غیرقابل‌پیش‌بینی می‌شود. «نامحدود» آن‌قدر ضعیف بود که نام فوکوآ در تیتراژ فیلم بسیار غریب به‌نظر می‌آمد. حال در سال ۲۰۲۲، فوکوآ دوباره به مسیر درام‌های اکشن خود بازگشته است. فوکوآ به‌سراغ یکی از بردگان قرن نوزدهم ایالات متحده رفته که یکی از عکس‌های‌اش نماد دوران برده‌داری بود.
ایالات متحده هیچ‌گاه دوران سیاه برده‌داری را فراموش نخواهد کرد. گویی هر روز باید با نیشتری در دست این تاریخ سیاه را به خود یادآوری کند؛ از کشتار فجیع بومیان در ابتدای ورود مهاجران اروپایی تا سیاه‌پوستانی که همچون حیوانات بارکش در مزارع مشغول کشاورزی و دیگر کارها بودند. هیچ‌کدام از آمریکایی‌ها اسید ریختن در استخرها در دهه‌ی ۱۹۶۰ یا نگاه‌های تحقیرآمیز در هالیوود را فراموش نمی‌کنند. حال یک اکشن‌ساز سیاه‌پوست از برده‌ای روایت می‌کند که با شنیدن قانون رهاسازی بردگان توسط لینکلن به‌سوی کورسوی امید خود می‌رود. فوکوآ ساختار فیلم را بر اساس تسلط ژانری خود وارد مسیر اکشن و هیجان‌انگیز کرده است. پرده‌ی اول روایت او شخصیت‌پردازی نسبتاً خوبی از کاراکتر «پیتر»، خانواده‌اش، دیگر بردگان در بند، افراد درگیر در جنگ شمال و جنوب و برده‌داران ارائه کرده است. در پرده‌ی دوم شاهد تعقیب‌و‌گریزی هیجان‌انگیز هستیم که نقطه‌ی قوت کارنامه‌ی فیلم‌سازی فوکوآست. این کارگردان به‌خوبی می‌تواند چنین سکانس‌هایی را به‌گونه‌ای طراحی کند که باعث شود مخاطب سینمای سرگرمی اثرش را با شوق دنبال کند.
یکی دیگر از نقاط قوت فوکوآ در بازیگردانی است. او در انتخاب بازیگر هم تبحر دارد. فوکوآ در این اثر با تقابل «ویل اسمیث» و «بن فاستر» دوئلی زیبا را به‌تصویر کشیده است. هر دو بازیگر به‌خوبی از کاراکترهای خود آگاه هستند و این آگاهی مدیون شخصیت‌پردازی خوب کارگردان است. اثر فوکوآ در پرده‌ی اول و دوم قاعده‌مندی ژانری را دارد و همان روایتی‌ست که از سینمای این کارگردان انتظار داریم. اما او انتهای دوئل اسمیث و فاستر را به‌قولی کلیشه‌ای تصویر می‌کند تا وارد مسیر قهرمان‌سازی شود. اثر او یک اقتباس کاملاً آزاد از برده‌ای اهل هائیتی است. پس نیازی به این تغییر هسته‌ی روایت در انتهای پرده‌ی دوم نیست. برای مخاطب ژانر اکشن کاراکتر پیتر در انتهای پرده‌ی دوم همان بازمانده‌ی قابل احترام است. شاید ضعف روایت فوکوآ در همین تغییر نگرش است. هرچند او در پرده‌ی سوم هم سعی دارد نگاه بالا‌به‌پائین به سیاه‌پوستان را حتی در جبهه‌ی شمال تصویر کند، اما باز هم نمی‌تواند مخاطب ژانر اکشن را در دگرگونی ۳۰ دقیقه‌ی پایانی خود همراه کند.
فیلم جدید فوکوآ یک اکشن تاریخی قابل قبول در سینمای اکشن است. کاراکترهای او در تقابلی که یک مخاطب اکشن در جست‌و‌جوی آن است پرده‌ی دوم فیلم را تبدیل به صحنه‌ی نبردی دو نفره می‌کنند. باید دید فوکوآ در سال ۲۰۲۳ و رونمایی از فیلم سوم «اکوآلایزر» آیا می‌تواند باز هم مخاطب سینمای سرگرمی و به‌خصوص اکشن را راضی نگاه دارد؟ مسیر پرلغزش این اکشن‌ساز باعث می‌شود کمی با احتیاط در مورد آثار بعدی او سخن بگوییم و بهتر آن است که پس از اکران هر اثر جدید از فوکوآ به دنیای این فیلم‌ساز بپردازیم.